Quay trở lại với các nhà thờ của chúng ta: nhà thờ Thánh Anna nổi bật giữa các điểm tham quan tôn giáo, đặc biệt là về mặt phong cách kiến trúc; được xây dựng hoàn toàn từ ba mươi ba loại gạch với các tông màu đỏ khác nhau, nhà thờ mang phong cách Hậu Gothic và thể hiện một biến thể Gothic đặc trưng của các quốc gia vùng Baltic so với phong cách Gothic của Đức. Nhà thờ được thánh hiến để vinh danh người vợ đầu tiên của Vua Vytautas là Anna, Đại Công tước phu nhân của Lithuania, và được xây dựng vào năm 1500.
Tuy nhiên, công trình đầu tiên của nhà thờ này không phải vào năm 1500 mà là từ một thế kỷ trước đó, có lẽ vào những năm đầu của thế kỷ 15, theo ý nguyện của chính bà Đại Công tước phu nhân. Được xây dựng bằng gỗ, sau đó nhà thờ bị phá hủy và được xây lại vào cuối thế kỷ 15 theo lệnh của Vua Ba Lan. Tất nhiên, lần tái thiết bằng gạch này hoàn toàn khác biệt so với ngôi nhà thờ gỗ nhỏ trước đó. Sau đó, nhà thờ được xây lại và trùng tu nhiều lần nhưng mặt tiền bên ngoài vẫn giữ được gần như trọn vẹn nét nguyên bản. Ban đầu được dành cho người Công giáo Đức, nơi đây cũng từng được một nhà văn Lituania theo Thệ phản nổi tiếng là Abraomas Kulvietis, người sáng lập học viện Vilnius, sử dụng để thuyết giảng. Hiện nay, nhà thờ vẫn cử hành theo nghi lễ Công giáo La Mã.
Nhìn tổng thể, bên trong nhà thờ khá nhỏ nhắn, với lối vào rộng rãi bên ngoài đặc trưng của các nhà thờ, tương phản với hai cánh cửa gỗ nhỏ dẫn chúng ta vào bên trong. Khi bước vào, nơi đây hiện ra với một vẻ ngoài ấm cúng, dịu dàng và thanh thản, mang phong cách khá hiện đại hoặc đã được hiện đại hóa; nhà thờ chỉ gồm một gian duy nhất, với ánh sáng dịu nhẹ xuyên qua bốn khung cửa kính màu dọc hai bên cấu trúc. Phía trước, điểm tập trung duy nhất của ánh nhìn là bàn thờ và một bức tranh được chiếu sáng rõ nét vẽ Đức Trinh Nữ Maria với Chúa Hài Đồng và Thánh Anna. Hãy cùng nhớ lại một chút về truyền thống Kitô giáo: bức họa thể hiện ba thế hệ vì theo truyền thống, Thánh Anna là mẹ của Đức Trinh Nữ Maria và do đó, Chúa Hài Đồng chính là cháu ngoại của bà.
Nhà thờ, cũng như toàn bộ khu phố cổ nơi nó tọa lạc, đã được đưa vào danh sách Di sản Thế giới của UNESCO từ năm 1994. Một truyền thuyết kể rằng Napoléon Bonaparte, trong chiến dịch Nga năm 1812, đã bị mê hoặc bởi vẻ đẹp của nơi đây đến mức bày tỏ ý muốn mang toàn bộ nhà thờ về Paris trong “lòng bàn tay” của mình. Tuy nhiên, ý muốn và sự ngưỡng mộ vẻ đẹp kiến trúc này không ngăn được quân đội của ông làm hư hại nội thất, và nhà thờ từng bị sử dụng làm kho vũ khí rồi sau đó là nhà tù cho kẻ thù.
Nhà thờ Bernardino (hay nhà thờ Thánh Phanxicô thành Assisi và Thánh Bernardino) là một nhà thờ nghi lễ Công giáo La Mã cung hiến cho các thánh Phanxicô thành Assisi và Bernardino thành Siena. Tọa lạc ngay phía sau nhà thờ Thánh Anna, công trình này có nét tương đồng về phong cách nhưng khác biệt về hình dáng và cấu trúc; dù vẫn mang phong cách Gothic thuần túy nhưng chúng ta có thể nhận thấy những khác biệt do ảnh hưởng của thời kỳ Phục hưng và Baroque mà nhà thờ này đã trải qua trong thế kỷ 16 và 17.
Được cung hiến vào năm 1516, giống như nhà thờ Thánh Anna, công trình này ban đầu cũng được xây bằng gỗ vào thế kỷ 15 và sau đó được xây lại bằng gạch. Cùng thời kỳ đó, Tu viện Bernardino cũng được xây dựng ngay cạnh nhà thờ.
Các tu sĩ dòng Bernardino đến Vilnius vào khoảng giữa thế kỷ 15 dưới thời Đại Công tước Lithuania kiêm Vua Ba Lan Casimiro IV Jagiellon với tư cách là những nhà truyền giáo, và họ được giao cho một mảnh đất gần bờ sông Vilnia. Việc xây dựng nhà thờ và tu viện bắt đầu vào năm 1469, ban đầu bằng gỗ như đã nói, và sau một vụ hỏa hoạn năm 1475, việc tái thiết và các lần trùng tu tiếp theo được thực hiện bằng gạch. Người ta cho rằng từ thế kỷ 16 (năm 1500), toàn bộ khu phức hợp này đã đóng vai trò là một phần của hệ thống tường thành phòng thủ thành phố.
Sau lần tái thiết vào thế kỷ 17 (năm 1600), nhà thờ mang những nét đặc trưng của Phục hưng và Baroque, chẳng hạn như phần trán tường Phục hưng và tòa giảng. Tuy nhiên, khu vực cung thánh vẫn giữ nguyên phong cách Gothic, đây cũng là phần cổ nhất của nhà thờ còn tồn tại từ những năm 1500. Bên trong, chúng ta cũng tìm thấy bức tượng thánh giá cổ nhất Lithuania, có niên đại từ thế kỷ 15. Khác với nhà thờ Thánh Anna, nhà thờ này có ba gian và sức chứa khá lớn: người ta kể rằng các tu sĩ dòng Bernardino thường có những buổi thuyết giảng thu hút rất đông giáo dân, vì vậy cần một không gian đủ lớn để đón tiếp họ. Trong thời kỳ Xô Viết, nhà thờ bị đóng cửa và chuyển thành nhà kho trong một thời gian ngắn. Cuối cùng, cần nhớ rằng tu viện bên cạnh lưu giữ một thư viện phong phú được tích lũy từ thời kỳ nơi đây còn là chủng viện và nhà tập. Từ năm 1919, cấu trúc này được giao lại cho Học viện Nghệ thuật Vilnius quản lý.
Bài viết của Simone Serri