Là trái tim của khu phố cổ, Tháp Lâu đài Gediminas, hay tháp Gediminas, là pháo đài cuối cùng còn trụ vững của hệ thống Lâu đài và tường thành bảo vệ Vilnius thời Trung cổ. Tọa lạc trên đỉnh đồi cùng tên, gần hai con sông chính là Neris và nhánh sông Vilnia, tòa tháp sở hữu vị trí chiến lược và tầm nhìn tuyệt vời để đối phó với sự tiến công của kẻ thù. Nơi đây được coi là biểu tượng của thành phố, đến mức Vilnius đã được thành lập để thay thế Trakai làm thủ đô của Lithuania; ngoài ra, tòa tháp còn được in trên đồng tiền cũ của Lithuania là đồng Litas.
Lâu đài cổ Gediminas
Thực tế, Lâu đài cổ vốn là một khu phức hợp gồm ba lâu đài và là cấu trúc phòng thủ chính của thành phố: bao gồm Lâu đài Thượng, Lâu đài Hạ và Lâu đài mang tên “Storto” (Lâu đài Cong) – công trình cuối cùng này đã bị cháy vào khoảng năm 1400 và không bao giờ được xây lại.
Những công sự đầu tiên tại nơi này được xây bằng gỗ theo ý muốn của Đại Công tước Lithuania Gediminas vào khoảng thế kỷ 13 (năm 1200/1300), và tên của ông vẫn được đặt cho công trình; nhưng thực tế, cấu trúc phòng thủ bằng gạch thực sự đầu tiên được xây dựng vào năm 1400 bởi Đại Công tước Vytautas. Tòa tháp mà chúng ta vẫn có thể chiêm ngưỡng và tham quan ngày nay thuộc về Lâu đài Thượng: tháp có cấu trúc hình bát giác, gồm ba tầng bằng gạch đỏ; bên trong có một bảo tàng khảo cổ trưng bày các hiện vật trung cổ như áo giáp, tàn tích của lâu đài cổ và các video về lịch sử độc lập của đất nước. Trong khi đó, Lâu đài Hạ chính là khu vực Nhà thờ Chính tòa Vilnius và Cung điện Hoàng gia tọa lạc ngay dưới chân đồi Gediminas.
Tầm nhìn từ tháp Gediminas
Lối lên đồi nằm gần điểm giao nhau của hai con sông nêu trên và đây hoàn toàn không phải là một quãng đường đi bộ dễ dàng. Ngọn đồi luôn mở cửa cho công chúng và từ đây bạn có thể tận hưởng tầm nhìn tuyệt đẹp bao quát toàn bộ thành phố bên dòng sông Neris. Một bên, bạn có thể chiêm ngưỡng thành phố mới bên kia sông với những tòa nhà chọc trời hiện đại; trong khi bên kia là khu phố cổ (Old Town), di sản thế giới được UNESCO công nhận.
Dốc lên đồi khá khó khăn, ngay cả với một người từng tham gia Hướng đạo sinh nhiều năm như tôi, nhưng người ta đã thiết kế một hệ thống đường cáp treo (funicular) dẫn thẳng lên đỉnh. Bạn có thể đến ga cáp treo bằng cách băng qua Quảng trường Nhà thờ, đi ngang qua Bảo tàng Quốc gia Lithuania, vòng quanh vương cung thánh đường để đến phía trước vườn của Bảo tàng Nghệ thuật Ứng dụng và Thiết kế Vilnius, nằm ngay bên bờ sông nơi cáp treo bắt đầu khởi hành.
Tầm nhìn từ Tháp Gediminas
Trên đỉnh tháp, lá quốc kỳ Lithuania tung bay như biểu tượng cho nền độc lập của đất nước, một thành quả chỉ đạt được vào năm 1990, bắt nguồn từ sự kiện “chuỗi người” của các quốc gia vùng Baltic. Sự kiện này bắt đầu chính từ Quảng trường Nhà thờ dưới chân đồi và theo truyền thuyết, xuất phát từ một viên gạch có khắc chữ StebuklaS (Phép màu).
Chuỗi Baltic (hay Con đường Baltic)
Chuỗi Baltic (Via Baltica) là một cuộc biểu tình ôn hòa diễn ra vào năm 1989, nhân kỷ niệm 50 năm Hiệp ước Molotov-Ribbentrop – một hiệp ước có điều khoản bí mật cho phép Liên Xô chiếm đóng các vùng Baltic. Khoảng hai triệu người dân Lithuania, Estonia và Latvia đã tham gia, tạo thành một chuỗi người nắm tay nhau kéo dài 600 km từ Vilnius đến Tallinn qua Riga. Hai triệu công dân Baltic đã khẳng định quyền tự chủ và độc lập của mình trước Liên bang Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Xô Viết (URSS). Cuộc biểu tình nhằm thu hút sự chú ý của dư luận thế giới về một tình cảnh nghịch lý về kinh tế, chính trị và dân sự: thực tế, trong số tất cả những đau thương của thời kỳ chiếm đóng, các quốc gia Baltic tương lai là những lãnh thổ bị chiếm đóng duy nhất cho đến những năm 90 không thuộc sắc tộc Nga, gây ra những khó khăn không nhỏ cho ba dân tộc.
Đối với công dân Lithuania, chuỗi người này lấy Tháp Gediminas làm tiêu điểm sống động, một điểm tham quan tinh thần mạnh mẽ cả về chính trị lẫn xã hội. Tòa tháp đại diện cho khát vọng tự chủ về lịch sử và chính trị mà người dân Lithuania không thể lãng quên. Chỉ riêng hình ảnh tòa tháp và vị Đại Công tước Gediminas đã khơi dậy ký ức về lịch sử của một dân tộc không bao giờ khuất phục trước ách áp bức và độc tài. Con đường Baltic là một trong số nhiều cuộc biểu tình của công dân vùng Baltic từ năm 1987 đến 1991, trong sự kiện mà ngày nay được gọi là Cách mạng Ca hát.
Bài viết của Simone Serri